EXPERT TALK: Net Zero 2050: Waarom technologie alleen ons geen klimaatneutraal Europa kan brengen

Kern van de zaak

• Elektrificatie is de meest efficiënte route voor grote delen van onze economie, van industrie tot gebouwen en mobiliteit.
• Sociaal-economisch beleid – denk aan industrieel beleid, investeringen, opleiding/kennis en strategische autonomie – is net zo belangrijk als technologische innovatie.
• Systeemdenken is essentieel: sectoren zoals mobiliteit, gebouwen, industrie en energie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Volgens Ronnie Belmans, emeritus professor KU Leuven en medeoprichter van EnergyVille, vormt elektrificatie de hoofdmoot om Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. Hij stelt dat elektrificatie de meest efficiënte route is voor grote delen van onze economie. Maar, zegt hij, zonder het juiste industrieel beleid, strategische investeringen, een toekomstbestendige arbeidsmarkt en slimme infrastructuurplanning, zal de transitie vastlopen.

Die boodschap bracht hij ook tijdens de Torino-denktank die onder leiding staat van Jean-Michel Glachant, waar hij in gesprek ging met vooraanstaande sociaal-economische denkers. Zijn conclusie is duidelijk: de weg naar Net Zero vraagt een dubbele versnelling. Enerzijds op technologisch vlak – met elektrificatie, warmte-oplossingen en digitale sturing. Anderzijds op sociaal-economisch vlak – met beleidskeuzes, investeringskaders en samenwerking die Europa veerkrachtig en competitief houden.

Van losse oplossingen naar één krachtig energiesysteem

Belmans benadrukt dat de energietransitie niet kan slagen met losse technologische of beleidsmaatregelen.

“We moeten technologie, sociaal-economische randvoorwaarden en sectoroverschrijdende koppelingen samen brengen. Alleen dan krijgen we het krachtige, geïntegreerde energiesysteem dat Europa in 2050 nodig heeft.”

 

Technologie als ruggengraat van Net Zero

Elektrificatie, zegt Belmans, is de snelste en meest efficiënte route voor een groot deel van onze industrie, mobiliteit en gebouwde omgeving. Door processen o.b.v. fossiele brandstoffen te vervangen door elektrische alternatieven besparen we energie én reduceren we uitstoot.

Maar hij waarschuwt dat technologie alleen niet volstaat. Een klimaatneutraal energiesysteem werkt volgens hem alleen als:

• Moleculen (waterstof, e-fuels) worden ingezet waar directe elektrificatie niet mogelijk is, zoals in zware industrie, langeafstandsvluchten en scheepvaart.
• Flexibiliteit wordt ingebouwd via opslag (batterijen, thermisch, moleculen) en slimme vraagsturing.
• Elektrische netten tijdig worden versterkt om pieken en dalen van hernieuwbare productie op te vangen.

Maar zelfs met de beste technologieën, waarschuwt Belmans, is succes niet gegarandeerd. Technologische vooruitgang gaat alleen renderen als het beleids- en investeringsklimaat meewerkt. Zonder die randvoorwaarden verliezen we kostbare tijd.

De sociaal-economische versneller

Volgens Belmans is de energietransitie óók een sociaal-economische transformatie. Binnen de Torino-denktank werd dat volgens hem nogmaals duidelijk: zonder een stevig beleids- en investeringskader stokt de vooruitgang, hoe goed de technologie ook is.

Hij benoemt vier randvoorwaarden die Europa met urgentie moet aanpakken:

A. Industrieel beleid

We moeten strategisch kiezen welke cleantech-waardeketens we in Europa willen verankeren, en daar doelgerichte stimulansen voor ontwikkelen.

B. Arbeidsmarkt en opleiding

De transitie vereist miljoenen nieuwe arbeidskrachten met technische, digitale en systeemvaardigheden. Dat kan alleen met massale omscholing en sterk STEM-onderwijs.

C. Financiering

De investeringsgolf richting Net Zero vraagt een slimme mix van publieke garanties, private kapitaalstromen en innovatieve financieringsinstrumenten. Zonder kapitaal geen infrastructuur, zonder infrastructuur geen transitie.

D. Strategische autonomie

We moeten toegang tot kritieke materialen en technologieën veiligstellen en onze supply chains diversifiëren. Dit houdt onder andere in dat we sterk inzetten op circulariteit. Anders bouwen we onze toekomst op wankele fundamenten. Door over te stappen naar koolstofneutrale elektriciteit bouwen we de enorme afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de bijhorende onzekere aanvoerketens af.

Sectoroverschrijdende koppelingen: het hart van de transitie

Belmans ziet het als een van de grootste uitdagingen én kansen van de energietransitie: het verbinden van sectoren. Volgens zijn visie wordt de echte waarde van technologie pas zichtbaar als sectoren elkaar versterken. Dat is wat ons naar een geïntegreerd Net Zero-energiesysteem brengt.

Hij geeft enkele concrete voorbeelden:

• Mobiliteit ↔ Gebouwen: batterijen die niet alleen voertuigen aandrijven, maar ook als opslag dienen voor woningen en kantoren (V2H, V2B).
• Mobiliteit ↔ Elektriciteit: slimme laadpleinen die via bidirectionele technologie (V2G) actief bijdragen aan netbalans.
• Gebouwen ↔ Elektriciteit: photovoltaïsche installaties, warmtepompen, opslag en energiemanagementsystemen die inspelen op de systeembehoeften.
• Industrie ↔ Gebouwen: restwarmte van industriële processen die via warmtenetten woonwijken verwarmt.
• Industrie ↔ Hernieuwbare energie: flexibele productieprocessen die vlot stuurbaar zijn en zich continu aanpassen aan de beschikbare hernieuwbare energie.

Dit systeemdenken zou het verschil maken tussen losse technologische oplossingen en een robuust energiesysteem dat de toets van de tijd doorstaat.

Vijf hefbomen voor een geïntegreerd Net Zero-systeem

Belmans vat zijn aanbevelingen samen in vijf concrete actiepunten die, volgens hem, het verschil maken tussen slagen of falen van de Europese energietransitie:

1. Versnel de uitrol van hernieuwbare productie en netcapaciteit
   We moeten wind- en zonne-energie (mogelijk op langere termijn aangevuld met geavanceerde nucleaire techniek), fors uitbreiden én het elektriciteitsnet tijdig versterken. Zonder voldoende netcapaciteit blijft flexibiliteit via opslag en vraagsturing dode letter.
2. Ontwikkel een Europees investeringsplan voor strategische infrastructuur
   Combineer publieke garanties met private investeringsstromen. Alleen zo realiseren we grootschalige projecten op tijd.
3. Maak sectorintegratie de norm
   Stimuleer slimme koppelingen tussen mobiliteit, gebouwen en industrie via het elektriciteitssysteem.
4. Investeer in vaardigheden en arbeidsmarkttransitie
   Zonder voldoende technisch talent kunnen we geen Net Zero-systeem bouwen. Opleiden, omscholen en gericht talent aantrekken zijn cruciaal.
5. Versterk strategische autonomie
   Het is aanbevolen om onze afhankelijkheid van derden voor kritische materialen en technologieën drastisch te verminderen. Een sterke Europese industriële basis is geen luxe, maar een noodzaak. Door de nood aan fossiele brandstoffen af te bouwen, maken we enorme financiële middelen vrij en verlagen we sterk de geopolitieke afhankelijkheid.

Lees het volledige rapport

Belmans besluit met een duidelijke oproep: de weg naar een klimaatneutraal Europa vraagt visie, samenwerking en durf. Wie echt wil begrijpen waar de kansen én risico’s liggen, kan het volledige paper lezen waarin Belmans dieper ingaat op de technologische en sociaal-economische randvoorwaarden voor Net Zero 2050.