Reflectie van Nele Renders op de jaarlijkse vraag: Hoe moeten we omgaan met de opwarming van de aarde?

De jaarlijkse vraag: meer dan 130 wetenschappers en denkers reflecteren over één centrale vraag

Ieder jaar stelt Beste-ID een vraag aan wetenschappers, kunstenaars, ondernemers en denkers – de ‘jaarlijkse vraag’. Voor deze editie reflecteerden alle bijdragers over een vraag die de laatste jaren alleen maar aan urgentie heeft gewonnen:

“Naar aanleiding van een IPCC-rapport over de snelle opwarming van de aarde, sprak de secretaris-generaal António Guterres van de Verenigde Naties in 2021 van ‘code rood voor de mensheid’. Die noodkreet heeft wereldwijd niet tot effectief klimaatbeleid geleid. Het Planbureau voor de Leefomgeving stelde in 2024, dat de kans dat Nederland haar klimaatdoelen voor 2030 haalt minder is dan vijf procent. Ook Vlaanderen haalt de klimaatdoelen tegen 2030 niet als er geen extra maatregelen komen. En begin dit jaar liet de regering-Trump weten dat de Verenigde Staten weer uit het klimaatakkoord van Parijs stappen. Dit roept de vraag op: Hoe moeten we omgaan met de opwarming van de aarde?” 

Een reflectie van Nele Renders in eigen woorden: Hoe moeten we omgaan met de opwarming van de aarde?

 “De klimaatopwarming laat zich niet langer negeren: de ene keer worden we geconfronteerd met kurkdroge zomers, de andere keer met wateroverlast.

Zowel mitigatie – het beperken van klimaatopwarming – als adaptatie – het inspelen op veranderende omstandigheden – zijn essentieel om hier gepast op te reageren.

Sinds de jaren ’90 is klimaat meer en meer in onze regio’s op de beleidsagenda gekomen. Toch blijft klimaatbeleid een moeilijk werkwoord.

Effectief beleid dient te steunen op de volgende kernwoorden: systeemdenken, leren en durven anticiperen.

SYSTEEMDENKEN

Klimaat- en energiebeleid is als een web: alles hangt met alles samen.

Bij het uitstippelen van klimaatbeleid – de vooruitblik – is het belang van systeemdenken doorheen de jaren toegenomen. Een kosteneffectief pad vraagt om slimme afstemming, sturing en samenwerking tussen sectoren.

Paths2050-scenarios tonen aan dat geen enkele mitigatietechnologie nog mag ontbreken in de klimaat neutrale puzzel voor 2050: van zonne-energie tot kernenergie, van isolatie tot restwarmtenetten, van duurzaam openbaar vervoer tot vehicle-to-grid.

Naast technologie beïnvloedt ook menselijk gedrag sterk het resultaat, zoals het bekende reboundeffect dat zorgt voor een lager dan verwachte reductie.

LEREN uit het verleden

In de EU-27 lidstaten worden bestaande klimaatmaatregelen zelden geëvalueerd. [1] Factoren zoals emissiereducties, kosten-baten en voortgangsindicatoren blijven vaak onderbelicht. In het jaar 2023, rapporteerden slechts zeven EU-lidstaten ex-post gekwantificeerde gegevens voor ten minste één beleid of maatregel. [2] Dit resulteert in onvoldoende inzicht in wat werkt en wat niet, met beperkte tools tot gevolg om het beleid bij te schaven. Meer zelfs, goedbedoelde financiële steunmaatregelen kunnen ongewenst free-ridergedrag opwekken, wat de effectiviteit vermindert.

Durven ANTICIPEREN

Om de toenemende uitdagingen het hoofd te bieden, is het van belang om zowel de vooruitblik als het klimaatbeleid aan te passen aan de geleerde lessen.

Zo leerde ons onderzoek naar eerdere emissiescenario’s voor de gebouwde omgeving dat de verwachte impact van klimaatbeleid en efficiëntieverbeteringen vaak wordt onderschat in projecties. [3] De schaduw van de bestaande beleidscontext hangt vaak over onze inschatting van wat nieuwe maatregelen zullen betekenen. Beleidsmatig dienen we dan ook het Business-As-Usual denken te overstijgen, en durven te anticiperen op een klimaatneutrale toekomst.

Bovendien ondervinden we de gevolgen van klimaatverandering, wat vraagt om mitigatie en adaptatie-beleid hand in hand vorm te geven.

De voorbije erg natte en droge periodes hebben vochtproblemen in woningen doen toenemen, alsook materialen en structuren hun stabiliteit aangetast. Het bouwen van morgen staat voor de uitdaging om naast klimaatneutraal, ook bestand te zijn tegen het veranderende klimaat. [4] Alleen door beide pijlers, mitigatie en adaptatie, te combineren kunnen we echt vooruitgang boeken.”

Over Nele Renders (EnergyVille/VITO)

Nele Renders is sinds 2005 actief binnen EnergyVille/VITO als energie- en klimaatexpert, met ruime ervaring in Europese beleidsstudies en energie-efficiëntie.

Ze ondersteunde het European Environmental Agency bij het opvolgen van de vooruitgang van EU-lidstaten richting energie-efficiëntiedoelen. Daarnaast coördineerde ze het H2020-project streamSAVE.eu, dat lidstaten en energieagentschappen begeleidt bij de uitvoering van de Energie-efficiëntierichtlijn, evenals het Europese Energy Behaviour Forum, dat lokale overheden versterkt in hun energie- en klimaattransitie.

Verder is ze betrokken bij de ontwikkeling van energie- en emissiescenario’s voor diverse overheden en industrie in België, onder meer via Paths2050, en voor internationale partners, zoals in Malawi.

Referenties

[1] https://pattern-heu.eu/wp-content/uploads/2023/09/D1.1_Current_Evaluation_Challenges.pdf

[2] https://energyville.be/blog/learning-from-the-past-informing-future-policies/

[3] https://pattern-heu.eu/wp-content/uploads/2024/12/D4.3_Guidelines.pdf

[4] COPRADAPT I – Climate adaptation and building products: Exploratory research for the Belgian market, Maart 2025