BE-SHIFT: de vraag naar energie en materialen verminderen met behoud van levenskwaliteit
BE-SHIFT brengt in kaart hoe België de vraag naar energie en materialen kan verminderen, met behoud van welzijn en met het oog op klimaatneutraliteit tegen 2050. Het project richt zich op gebouwen, transport, voeding en consumentenproducten. Door gedragswetenschap, burgerparticipatie, beleidsanalyse en energiesysteemmodellering te combineren, beoordeelt het project welke beleidskeuzes en maatregelen rond sufficiëntie deze veranderingen kunnen ondersteunen.
Looptijd: december 2025 tot januari 2029
Sufficiëntie als onderdeel van Belgische transitie naar klimaatneutraliteit
BE-SHIFT (Belgian Socio-psychological Interventions for Future Transformation) onderzoekt hoe sufficiëntie een praktische plaats kan krijgen in het Belgische pad naar klimaatneutraliteit tegen 2050. Sufficiëntie betekent de behoefte aan energie, materialen, land, water en andere natuurlijke hulpbronnen verminderen, met behoud van levenskwaliteit en sociale rechtvaardigheid. Klimaatneutraliteit bereiken vraagt om aanhoudende inspanningen die verder gaan dan wat vandaag gebeurt, met meer aandacht voor het gebruik van hulpbronnen in het dagelijks leven.
Het project richt zich op vier prioritaire sectoren: huisvesting en gebouwen, mobiliteit en transport, voeding en voedsel, en consumentenproducten. In die sectoren onderzoekt het project hoe dagelijkse gewoonten, infrastructuur en overheidsbeleid elkaar beïnvloeden en de vraag naar hulpbronnen bepalen.
Van maatregelen op korte termijn naar verandering op lange termijn
Het onderzoek volgt twee complementaire sporen. Het eerste richt zich op kansen op korte termijn: bestaande beleidskeuzes en maatregelen rond sufficiëntie in kaart brengen en beoordelen welke daarvan in België kunnen worden toegepast met behoud van sociaal en economisch welzijn. Het tweede richt zich op verandering op langere termijn. Het onderzoekt wat gedrag stuurt en welke voorwaarden en maatschappelijke veranderingen nodig zijn om een duurzamere en rechtvaardigere Belgische samenleving uit te bouwen.
Burgerparticipatie en energiesysteemmodellering
Université Libre de Bruxelles (ULB) leidt het proces rond de burgerassemblee. Daarin bespreken burgers de drempels, kansen en beleidsopties voor de transitie naar sufficiëntie. Samen onderzoeken VITO en ULB welke sociale, gedragsmatige en bestuurlijke voorwaarden deze transitie haalbaar en rechtvaardig kunnen maken en het maatschappelijk draagvlak kunnen versterken.
Université de Mons (UMONS) leidt de energiesysteemmodellering en vertaalt de projectbevindingen naar langetermijnscenario’s. Dit onderzoek beoordeelt hoe maatregelen rond sufficiëntie de energievraag, de uitstoot van broeikasgassen en de Belgische trajecten naar klimaatneutraliteit kunnen beïnvloeden.
Instrumenten en aanbevelingen voor beleidsmakers
BE-SHIFT zal een praktische kennisbasis, een toolkit met uitvoerbare beleidskeuzes en maatregelen, en gerichte aanbevelingen opleveren. Die helpen beleidsmakers en stakeholders om sufficiëntie in België in de
praktijk te brengen. De resultaten zullen steunen op de beoordeling van beleidskeuzes en maatregelen, gedragsonderzoek, burgerparticipatie en energiesysteemmodellering.
Hoe VITO bijdraagt aan BE-SHIFT
VITO coördineert het project en leidt de beoordeling van de effecten in verschillende sectoren en van verschillende interventies. De experts identificeren en evalueren beleidskeuzes en maatregelen rond sufficiëntie die relevant zijn voor België, beoordelen in welke mate die klaar zijn voor uitvoering en ontwikkelen een nationale databank met beleidskeuzes en maatregelen (PaMs).
VITO leidt ook het ontwerp en de uitvoering van de burgerenquête en analyseert de resultaten om inzicht te krijgen in sociale dynamieken, drempels, factoren die verandering ondersteunen en de mate van aanvaarding. Deze bevindingen vormen de basis voor sufficiëntieprofielen.
Om te begrijpen hoe gedragsmatige, sociale en structurele factoren op elkaar inwerken, ontwikkelt VITO psychosociale kaders en gebruikt het fuzzy cognitive mapping, een methode om causale verbanden tussen factoren in kaart te brengen. Dit onderzoek bekijkt hoe beleid en interventies op deze factoren kunnen inspelen om een duurzamere Belgische samenleving te ondersteunen.
Naast het onderzoek en de coördinatie organiseert VITO de uitwisseling met belanghebbenden, houdt het toezicht op databeheer en de verspreiding van resultaten, en vertaalt het de projectbevindingen naar praktische instrumenten, aanbevelingen en communicatiemateriaal voor beleidsmakers, belanghebbenden en burgers.
Projectpartners
Het project consortium bestaat uit VITO (coördinator), Université Libre de Bruxelles (ULB) en Université de Mons (UMONS). De partners vertegenwoordigen de drie Belgische gewesten: VITO in Vlaanderen, ULB in Brussel en UMONS in Wallonië.
BE-SHIFT krijgt steun van het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) in het kader van de S4Policy Policy-Driven Call 2024–2025. Opdrachtgevers zijn het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) en de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.
