Binnen Etch bedenken industrie en onderzoekers samen hoe het transmissienet van morgen eruit moet zien.

De energietransitie draait niet alleen om zonnepanelen, windturbines of batterijen. Ook het transmissienet moet mee veranderen. Meer stroom moet over grotere afstanden vervoerd worden, het systeem wordt complexer, en ondergrondse hoogvermogenstransmissie komt steeds nadrukkelijker in beeld. Dat klinkt logisch, maar technisch is het allerminst vanzelfsprekend. 

“De nood aan hernieuwbare energie en nieuwe energiestromen betekent ook dat we meer elektrische netwerken nodig hebben,” zegt Dirk Van Hertem, professor power systems aan EnergyVille/ KU Leuven en directeur van Etch competence hub. “Een van de grote uitdagingen daarin is hoogvermogenstransmissie ondergronds. Dat is waarom we Etch hebben opgericht.”

Hij wil Etch niet te sterk koppelen aan één concreet dossier, ook al lag daar wel een belangrijke aanleiding. “Ventilus is wel onze raison d’être,” zegt hij. “Dat hele dossier was de trigger om te zeggen: we moeten hiermee aan de slag. Maar wij werken met Etch voor alle duidelijkheid niet aan Ventilus zelf, en we gaan ook geen oplossingen opleveren binnen het timeframe van Ventilus. Etch is veel breder dan dat.” 

Een unieke samenwerking 

Alles begint bij de kwaliteit van het onderzoek, aldus Van Hertem. “Relevant onderzoek start met wetenschappelijk excellent onderzoek. Je moet als team meedraaien met de wereldtop.” EnergyVille bouwde de voorbije jaren sterke expertise op rond elektrische transmissienetwerken, en in het bijzonder hoogspanningsgelijkstroom of HVDC, een technologie die bijzonder geschikt is voor lange ondergrondse verbindingen met hoge vermogens. 

Maar wat Etch volgens hem onderscheidt, is de focus op systeemintegratie. “Wij kijken heel specifiek naar het systeem,” zegt hij. “Onze sterkte ligt niet in het ontwikkelen van één nieuwe technologie op zich. Wij leveren kennis aan over hoe technieken gebruikt, gesimuleerd en geïntegreerd moeten worden in een betrouwbaar net.” Dat maakt ook de samenwerking met de industrie anders. “In andere domeinen zit je soms veel dieper op één technologie en ben je bijna een IP-leverancier. Wij werken veel meer collaboratief. We kijken naar hoe verschillende innovaties, met verschillende rollen en technische eigenschappen, samen in één elektriciteitsnet kunnen functioneren.” 

Etch positioneert zich daarbij nadrukkelijk als een marktneutrale competence hub. Onderzoeksinstellingen, technologiebedrijven, fabrikanten en transmissienetbeheerders werken er in een precompetitieve omgeving samen aan vragen die geen enkele speler alleen kan oplossen. Die systeemgerichte aanpak kreeg in 2025 een concrete vorm met de lancering van het Etch Partnership Programme.

“Zo’n start maak je maar één keer,” zegt Van Hertem. “Het was het moment om duidelijk te maken wat we willen zijn. Geen klassiek onderzoekscontract, maar een samenwerking waarin we samen met de industrie werken aan de grote uitdagingen die voor ons liggen.” 

Dat vroeg tijd en overtuigingskracht. “We hebben eigenlijk een model met veel dimensies,” zegt hij. “We willen samen onderzoek doen, training aanbieden, partners betrekken bij labo-infrastructuur en tegelijk een ecosysteem uitbouwen. Voor veel bedrijven is dat geen vertrouwde manier van samenwerken. Het heeft wel wat gesprekken gevraagd om dat voor alle partijen, inclusief onszelf, helder te krijgen en duidelijk te maken dat dit niet ‘business as usual’ was.” 

Grote spelers 

De respons was er wel. In 2025 kreeg het programma tractie, met intussen meer dan twintig partners die zich engageren. Daar zitten grote internationale spelers tussen, zoals Siemens Energy, GE Vernova en Hitachi Energy, maar ook de Belgische en Duitse netbeheerders Elia en Transnet. 

Belangrijk voor Van Hertem is dat Etch niet werkt volgens het klassieke model waarin bedrijven onderzoek financieren en daarna een resultaat terugkrijgen. “Het is niet: industrie geeft geld aan EnergyVille en wij leveren iets af,” zegt hij. “We proberen een omgeving te maken waarin iedereen in dat partnership van elkaars expertise gebruikmaakt. Wij zijn daarin een facilitator, maar niet noodzakelijk de tussenpersoon voor alles.” 

Voor bedrijven biedt dat partnerschap ook iets heel concreets: toegang tot academische kennis, gezamenlijke onderzoeksprojecten, training en nieuwe simulatielabinfrastructuur. Zo krijgen ze een gedeeld platform om vragen rond hoogspanningsgelijkstroom, ondergrondse transmissie en netintegratie sneller en samen aan te pakken. 

Samen sneller en verder 

De eerste strategische trajecten lopen intussen al. “Zo wordt onze nieuwe labinfrastructuur ingezet om te onderzoeken hoe de toestellen binnen de installaties van een van de partners reageren op de grotere frequentieschommelingen die gepaard gaan met de introductie van meer hernieuwbare energie,” legt Van Hertem uit. 

“Dat moet bedrijven helpen om beter te begrijpen hoe hun installaties kunnen bijdragen aan de robuustheid van het Belgische net. Er lopen bijvoorbeeld ook strategische samenwerkingen met onder meer Elia, rond stabiliteitsberekeningen en de kostenefficiënte uitbouw van het elektriciteitssysteem.” 

Daarnaast ging binnen elk van de vier onderzoekslijnen van Etch een eerste gezamenlijk onderzoeksproject van start. “Hieruit moet blijken hoe leuk het is om samen te werken,” lacht Van Hertem. “Met ‘leuk’ bedoel ik natuurlijk hoe we samen sneller vooruit kunnen gaan. Je hebt netwerkbeheerders, technologieleveranciers en integratoren die samen rond de tafel zitten. Dan kun je veel sneller scherp krijgen wat de beste technologieën zijn, waar de limieten liggen en hoe je efficiënter problemen kunt oplossen.”

HVDC, wat? 

HVDC staat voor High Voltage Direct Current, of hoogspanningsgelijkstroom. Het is een technologie om grote hoeveelheden elektriciteit efficiënt over lange afstanden te vervoeren. Dat wordt steeds belangrijker in de energietransitie. Stroom uit windparken op zee moet bijvoorbeeld tot bij industrie, steden en andere verbruikers raken. Het liefst van al doen we dat ondergronds, maar dat is technisch allesbehalve eenvoudig. Daarom onderzoekt Etch hoe dit soort verbindingen veilig, betrouwbaar en betaalbaar kunnen worden uitgebouwd.

Bijscholen? 

In 2025 organiseerde Etch samen met UGain de postacademische cursus Transmission grids, HVDC & underground cables, voor ingenieurs en professionals die hun kennis van transmissiesystemen willen verdiepen of verbreden. In twaalf namiddagsessies komen onder meer kabeltechnologie, bescherming, digitale substations, netsturing en HVDC aan bod, aangevuld met hands-on workshops in de Etch-EnergyVille-labo’s. De cursus wordt tweejaarlijks georganiseerd. Je kan je dus inschrijven voor de volgende editie in 2027.